Phục hồi chức năng vỡ xương bánh chè

PHỤC HỒI CHỨC NĂNG CHO BỆNH NHÂN VỠ XƯƠNG BÁNH CHÈ

I. ĐẠI CƯƠNG

– Vỡ xương bánh chè là loại gãy xương nội khớp trừ gãy cực dưới, có thể gãy kín hoặc gãy hở. Xương bánh chè giữ chức năng chính trong hệ thống duỗi gối. Gãy xương bánh chè hay gặp trong chấn thương vùng gối. Nguyên nhân là do tai nạn giao thông, lao động hoặc sinh hoạt.

– Có nhiều loại gãy khác nhau:

+ Gãy ngang: Phổ biến nhất, có thể gãy ở cực dưới hoặc ở cực trên.

+ Gãy nhiều mảnh, gãy hình sao.

+ Gãy dọc.

– Tùy từng loại gãy, tùy thuộc vào lứa tuổi mà đưa ra phương pháp điều trị bảo tồn hay phẫu thuật

– Điều trị bảo tồn:

Khi vỡ xương bánh chè dạng nứt rạn, không di lệch (2 mảnh và mặt khớp bánh chè-lồi cầu đùi không bị khấp khểnh)

Người cao tuổi không còn đi đứng hoặc có bệnh nội khoa nặng kèm theo.

Điều trị: bó bột ống đùi cổ chân với gối gấp 5-10o, để bột 3 – 6 tuần tùy từng trường hợp.

– Điều trị phẫu thuật: Khi vỡ xương bánh chè, 2 phần vỡ rời xa nhau quá 4mm, gãy vụn khi diện khớp của các mảnh gãy khấp khểnh hoặc có mảnh rời di lệch vào khớp gối.

Khi mổ cũng có nhiều phương pháp khác nhau: Mổ buộc vòng chỉ thép, mổ buộc xương chữ U, mổ bắt vis, mổ néo ép. Nếu vỡ vụn quá mổ lấy bỏ xương bánh chè.

Sau mổ tùy vào phương pháp mổ, nếu thấy không vững cần bó bột hoặc đeo nẹp đùi cẳng bàn chân tăng cường thêm 3 tuần.

– Với các phương pháp điều trị bảo tồn hay phẫu thuật sẽ đưa ra chương trình tập phục hồi chức năng phù hợp để giúp bệnh nhân trở lại hoạt động bình thường.

II. CHẨN ĐOÁN

1. Các công việc của chẩn đoán

1.1. Hỏi bệnh

Hỏi nguyên nhân gây ra chấn thương, tình trạng sưng đau, không đi được sau chấn thương.

1.2. Khám và lượng giá chức năng: Khám xem có dấu hiệu tràn máu khớp gối không (chọc dịch có máu tụ) bệnh nhân có chủ động duỗi gối hoàn toàn được không.

Điểm đau cố định, có thấy đoạn giãn cách giữa 2 ổ gãy không.

1.3. Chỉ định xét nghiệm cận lâm sàng: Chụp X-Quang thường thẳng và nghiêng để xác định mảnh gãy, độ di lệch, khoảng cách rời xa của mảnh gãy. Đôi khi phải chụp phim dọc nếu nghi ngờ xương bánh chè gãy 2 mảnh.

Đôi khi phải chụp CT scaner để chẩn đoán dị tật bẩm sinh với một gãy mới.

2. Chẩn đoán xác định

X-Quang thấy hình ảnh của gãy xương bánh chè.

3. Chẩn đoán phân biệt

Phân biệt với dị tật bẩm sinh của xương bánh chè.

III. PHỤC HỒI CHỨC NĂNG VÀ ĐIỀU TRỊ

1. Nguyên tắc điều trị và phục hôi chức năng

– Giảm đau.

– Tăng cường tuần hoàn.

– Chống teo cơ, đặc biệt là cơ tứ đầu đùi.

– Chống cứng khớp.

– Phục hồi chức năng di chuyển.

2. Các phương pháp và kỹ thuật phục hồi chức năng

2.1. Giai đoạn bất động khớp gối (với điều trị bảo tồn và sau mổ buộc vòng chỉ thép có bó bột tăng cường).

– Tập co cơ tĩnh trong nẹp, bột: đặc biệt là cơ tứ đầu đùi. Tập co cơ tĩnh 10 giây/ lần, ít nhất 10 lần/ ngày.

– Tập chủ động các khớp tự do: Háng, cổ chân để tăng cường tuần hoàn.

– Sau khi bột khô, cho bệnh nhân đứng dậy, tập đi với nạng, chân bệnh chịu một phần sức nặng.

2.2. Giai đoạn sau bất động: (Sau khi tháo bột hoặc tháo nẹp cố định khớp gối)

– Giảm đau, tránh co cứng khớp gối bằng nhiệt trị liệu, điện xung, điện phân thuốc qua khớp gối (với phẫu thuật buộc vòng chỉ thép chống chỉ định dùng sóng ngắn để điều trị)

– Xoa bóp chống kết dính xung quanh sẹo mổ, xung quanh xương bánh chè và xung quanh khớp.

– Di động xương bánh chè theo chiều dọc và chiều ngang.

– Gia tăng tầm vận động khớp bằng kỹ thuật giữ nghỉ và kỹ thuật trợ giúp.

+ Tập duỗi khớp gối hoàn toàn.

+ Tập gấp gối tăng dần, những ngày đầu tập vận động từ 0 đến 30 độ. Sau đó tập tăng dần để đạt được tầm vận động gấp 90 độ sau 6 tuần.

+ Lấy lại tầm vận động khớp gối hoàn toàn sau 12 tuần.

– Gia tăng sức mạnh cơ đùi bằng các bài tập sức cản với tạ, bao cát, ghế chuyên dụng.

– Tập các bài tập xuống tấn, đạp xe đạp, tập trên dụng cụ tập chuyên biệt khớp gối, tập bơi, tập lên xuống cầu thang.

– Bệnh nhân trở lại các hoạt động bình thường sau 6 tháng.

2.3. Điều trị phục hồi chức năng sau phẫu thuật néo ép bánh chè hoặc các phương pháp phẫu thuật khác không cần bột, nẹp tăng cường

* Giai đoạn I: Ngày 1 đến 14 ngày sau phẫu thuật.

– Mục tiêu:

+ Duỗi gối tối đa.

+ Gấp khớp gối tới 90 độ.

+ Kiểm soát đau, phù nề sau phẫu thuật.

+ Kiểm soát cơ lực cơ tứ đầu đùi.

– Điều trị:

+ Chườm lạnh khớp gối 20 phút cách 2h

+ Băng chun ép cố định khớp gối.

+ Đi lại bằng nạng đến khi kiểm soát được cơ đùi. Chịu một phần trọng lượng lên chân phẫu thuật.

– Bài tập:

+ Tập co cơ tĩnh cơ tứ đầu đùi và toàn bộ chân phẫu thuật.

+ Tập vận động thụ động khớp gối từ 0 đến 30o trong những ngày đầu, tập tăng dần đến 2 tuần đạt gấp gối 90 độ

+ Tập duỗi khớp gối.

+ Tập vận động khớp cổ chân, tập vận động khớp háng của chân phẫu thuật.

* Giai đoạn II: từ 2 đến 6 tuần sau phẫu thuật.

– Mục tiêu:

+ Lấy lại tầm vận động của khớp gối.

+ Tăng cường sức mạnh nhóm cơ đùi.

+ Kiểm soát đau và phù nề.

– Bài tập:

+ Tiếp tục các bài tập ở trên.

+ Tập duỗi khớp gối tối đa.

+ Tập gấp dần khớp gối đến 6 tuần lấy lại hoàn toàn tầm vận động khớp gối.

+ Tiếp tục chịu trọng lượng lên chân phẫu thuật, bỏ nạng sau 4 tuần.

+ Tập gia tăng sưc mạnh cơ đùi bằng chun, tạ, bao cát hoặc dụng cụ tập khớp gối chuyên dụng.

+ Tập xuống tấn, tập đạp xe đạp, tập bơi.

Bệnh nhân trở lại các hoạt động bình thường sau 6 tháng.

3. Các điều trị khác

– Kết hợp thuốc điều trị chống viêm giảm đau, giảm phù nề.

– Hai tuần sau phẫu thuật có thể điều trị kết hợp bằng các phương pháp vật lý trị liệu: hồng ngoại, điện xung, điện phân …

– Khi vận động khớp gối, nếu khớp gối sưng nề nhiều, giảm cường độ tập, chườm lạnh khớp gối.

IV. THEO DÕI VÀ TÁI KHÁM

– Lần đầu: sau phẫu thuật 2 tuần. Các lần tiếp theo cách 1 tháng.

– Khám đến 6 tháng sau phẫu thuật.

Trích: Hướng dẫn chẩn đoán, điều trị của chuyên ngành Phục hồi chức năng 2014 của Bộ y tế: Số 3109/QĐ-BYT

Subscribe
Notify of
guest
92 Comments
Newest
Oldest Most Voted
Inline Feedbacks
View all comments
Chinh

E chào bác sỹ ,bác sỹ cho e hỏi với ạ .mẹ e mới bị gãy xương bánh chè kín được chỉ định mổ nẹp ép số 8 , mổ được hơn 5tuần đang tập co duỗi chân được khoảng 70° nhưng vẫn thấy phần mổ vẫn bị sưng và cảm giác vẫn thấy đau ạ .mong bác sỹ phản hồi và cho e xin lời khuyên cho mẹ e với ạ .e cảm ơn nhiều ạ

Gia Khánh

Thưa Bác sĩ. Em bị gãy xương bánh chè hình sao làm 3 mảnh, đã phẫu thuật kết xương néo chỉ thép chu vi xương bánh chè và hình số 8 (không xuyên 2 đinh) được 16 ngày. Em nằm viện 11 ngày thì về nhà, Bác sĩ điều trị dặn 10 ngày sau khi ra viện mới được tập co gối. Như vậy có hợp lý không? vì em tìm hiểu thì chỉ sau 1 tuần phẫu thuật là đã tập co đầu gối nhằm tránh bị cứng khớp. hiện nay vết mổ phẫu thuật đã liền, không còn… Read more »

Gia Khánh

Cám ơn bác sĩ đã tư vấn. Mấy hôm nay theo dõi bài hướng dãn của bác sĩ em cũng có lắc xương bánh chè. Tuy nhiên do vùng quanh xương bánh chè bị cứng nên độ dịch chuyển không đáng kể. Bên cạnh đó em lo ngại việc rung lắc xương bánh chè ảnh hưởng đến quá trình can xương. Em đi nạng sau 5 ngày phẫu thuật và dồn dần chịu lực vào chân đau. Hiện tại em đã thử vài lần bỏ nạng (vẫn đeo nẹp đùi cẳng bàn chân) mà ko thấy đau, em tập co… Read more »

Lê Đức Anh

Thưa bác sĩ. Em bị gãy xương bánh chè đã đc phẫu thuật xuyên 2 đinh và néo chỉ thép hình số 8 cách đây 1 tháng. Nhưng chụp phim em thấy mặt bị lệch hơn 1/3 chiều dày xương bánh chè. Nay em đã gấp đc hơn 90 độ. Liệu sau này chân em có đi lại bình thường được không bác sĩ.

Lê Đức Anh

Thưa bác sĩ. Em sợ lệch quá sẽ sớm bị thoái hóa khớp sau này đi bị chấm phẩy. Em thấy lo quá. Mấy hnay em co chỉ còn 20 độ nữa là sát đùi nhưng có lúc em bị kẹt lại k co đc. Sờ vào em thấy có mảnh xương lạo xạo. Nếu em mổ lại có được k bác sĩ ?

Lê Đức Anh

Bác sĩ cho em hỏi cách đây 3 tuần em bị tai nạn gãy xương bánh chè đã được phẫu thuật xuyên 2 đinh và néo chỉ thép hình số 8. Nhưng qua phim em thấy KHX bị lệch. Vậy sau này xương của em có lành lại và chân em đi lại bình thường được không ạ ?

Trang

Bác sĩ Hào ơi! Em mới bị tai nạn xe máy,ngoài các chấn thương khác thì em con bị gãy xương bánh chè ( gãy phần dưới) và được chỉ định bó bột (được 3 ngày rồi) và hẹn 10 ngày sau tái khám và bó lại ( em vào viện Việt Đức) bó xong bây giờ em vẫn đi lại được (dùng nạng hoặc có người đỡ). Bác sĩ cho em hỏi 10 ngày nữa em chi phải tới thay bột hay còn phải làm gì nữa ạ? Em ở tỉnh nhỏ nên có thể tới bệnh viện huyện… Read more »

Tuan Diep

Thưa bác sỹ, cháu bị gãy xương đùi,vỡ xương bánh chè,đã mổ nối gân xương bánh chè và nẹp xương đùi. Có hai điều cháu lo lắng:
– Một là chưa chuẩn đoán được tình trạng dây chằng do không chụp cộng hưởng từ được vì có nẹp kim loại trong xương.
– Hai là nếu dây chằng cháu đứt thì lâu nhất là đến bao giờ thì cháu phải nối lại dây chằng ( hiện cháu đã mổ được 3 tuần )
Kính xin ý kiến của bác sỹ!